Apa Itu Tulisan Jawi? Sejarah Ringkasnya di Malaysia
Tulisan Jawi ialah sistem tulisan bahasa Melayu yang menggunakan huruf Arab, ditambah beberapa huruf khas untuk bunyi Melayu seperti چ (ca), ڠ (nga), ڤ (pa), ݢ (ga) dan ڽ (nya). Ia ditulis dari kanan ke kiri dan menjadi tulisan utama persuratan Melayu selama lebih 600 tahun.
Para sarjana sering mentakrifkan bahasa Jawi sebagai bahasa Melayu yang disuratkan dengan huruf Arab yang telah dimelayukan. Jawi lahir bersama kedatangan Islam ke Alam Melayu dan membawa masuk istilah serta konsep ilmu Islam ke dalam bahasa Melayu.
Garis masa ringkas sejarah Jawi
Abad ke-14: bukti bertulis terawal
Batu Bersurat Terengganu, bertarikh 4 Rejab 702H (22 Februari 1303M), ialah inskripsi Jawi tertua yang diketahui. Ia mencatat hukum Islam dalam bahasa Melayu dan menjadi tanda penting permulaan persuratan Jawi.
Abad ke-15 hingga ke-17: zaman kesultanan dan ulama
Pada zaman Kesultanan Melaka, Aceh dan kerajaan-kerajaan Melayu lain, Jawi menjadi tulisan istana, undang-undang, surat-menyurat dan perdagangan. Ulama seperti Hamzah Fansuri, Nur al-Din al-Raniri dan Shaykh ‘Abd al-Ra’uf Singkel menulis karya agama dan falsafah dalam Jawi. Kisah ‘Abd al-Ra’uf diceritakan dalam terbitan AJM Dari Singkil ke Haramayn.
Abad ke-18 dan ke-19: kitab dan percetakan
Ulama Patani dan Nusantara seperti Shaykh Dawud al-Fatani dan Shaykh Wan Ahmad al-Fatani menghasilkan kitab-kitab Jawi yang dicetak di Makkah, Kaherah dan pusat percetakan lain. Raja ‘Ali Haji di Riau menulis karya bahasa dan sejarah. Pada 1876, akhbar Melayu pertama, Jawi Peranakan, diterbitkan di Singapura dalam tulisan Jawi.
Abad ke-20: akhbar, Za‘ba dan peralihan ke Rumi
Akhbar seperti Utusan Melayu (1939) dan majalah seperti Qalam diterbitkan dalam Jawi. Za‘ba menyusun sistem ejaan Jawi yang menjadi asas ejaan moden. Selepas merdeka, Akta Bahasa Kebangsaan menetapkan Rumi sebagai tulisan rasmi, tetapi tidak melarang penggunaan Jawi.
Hari ini
Jawi masih diajar di sekolah dan digunakan dalam urusan agama, seni khat, papan tanda dan penerbitan. Usaha memulihkan kefasihan Jawi kini digerakkan oleh pelbagai pihak, termasuk Akademi Jawi Malaysia melalui penerbitan, kuliah dan Siri Tradisi Ke‘ilmuan Bahasa Jawi.
Bacaan lanjut
Soalan lazim
Apa itu tulisan Jawi?
Tulisan Jawi ialah sistem tulisan bahasa Melayu yang menggunakan huruf Arab dengan beberapa huruf tambahan untuk bunyi Melayu, ditulis dari kanan ke kiri.
Bilakah tulisan Jawi mula digunakan di Malaysia?
Bukti bertulis terawal yang diketahui ialah Batu Bersurat Terengganu bertarikh 702H bersamaan 1303M, iaitu awal abad ke-14.
Mengapa tulisan Rumi menggantikan Jawi sebagai tulisan rasmi?
Rumi meluas pada zaman penjajahan Inggeris dan diterima sebagai tulisan rasmi bahasa kebangsaan selepas merdeka melalui Akta Bahasa Kebangsaan, yang tetap membenarkan penggunaan Jawi.
Tentang Akademi Jawi Malaysia
Akademi Jawi Malaysia (AJM) ialah penerbit, pencetak dan pusat ke‘ilmuan Jawi yang berpangkalan di Bandar Puteri Bangi, Kajang, Selangor. Bermula pada 2011 sebagai Klasika Media dan didaftarkan sebagai Akademi Jawi Malaysia Sdn. Bhd. pada 2016, AJM telah menerbitkan lebih 100 judul buku, kitab, peta dan majalah Jawi, di samping menawarkan khidmat penjawian, perumian, suntingan, reka bentuk dan cetakan buku, serta kuliah, bengkel dan kelas Jawi.
Alamat: 8, Jalan Puteri 2A/6, Bandar Puteri Bangi, 43000 Kajang, Selangor. Telefon: +603-8928 9899. WhatsApp: 019-439 8519. E-mel: ibu.pejabat@akademijawi.my.
Komen