Apakah Perbezaan antara Tulisan Jawi dan Tulisan Rumi?
Bahasa Melayu boleh ditulis dalam dua sistem tulisan: Jawi dan Rumi. Jawi menggunakan huruf Arab yang disesuaikan untuk bunyi Melayu, manakala Rumi menggunakan abjad Latin. Jawi ialah tulisan persuratan Melayu selama berabad-abad, sementara Rumi menjadi tulisan rasmi bahasa kebangsaan Malaysia pada abad ke-20.
Perbezaan utama secara ringkas
Aspek | Jawi | Rumi |
Asal huruf | Huruf Arab yang dimelayukan | Abjad Latin (Roman) |
Arah tulisan | Kanan ke kiri | Kiri ke kanan |
Huruf tambahan | چ (ca), ڠ (nga), ڤ (pa), ݢ (ga), ڽ (nya), ۏ (va) | Tiada; guna gabungan seperti ng, ny, sy |
Huruf besar | Tiada | Ada |
Bentuk huruf | Berubah ikut kedudukan (awal, tengah, akhir, tunggal) | Tetap |
Mula digunakan | Sekurang-kurangnya sejak abad ke-14 (Batu Bersurat Terengganu, 1303) | Meluas sejak zaman penjajahan Inggeris |
Kedudukan rasmi | Dibenarkan dan dikekalkan (Akta Bahasa Kebangsaan, seksyen 9) | Tulisan rasmi bahasa kebangsaan |
1. Asal-usul
Huruf Jawi berasal daripada huruf Arab yang sampai ke Alam Melayu bersama Islam. Huruf-huruf tambahan dicipta untuk bunyi Melayu yang tiada dalam bahasa Arab. Bukti bertulis terawal yang diketahui ialah Batu Bersurat Terengganu bertarikh 4 Rejab 702H (22 Februari 1303M).
Tulisan Rumi pula menggunakan abjad Latin. Penggunaannya meluas pada zaman penjajahan Inggeris dan sistem ejaannya diperhalusi berkali-kali, antaranya oleh R.J. Wilkinson, Za‘ba, dan akhirnya Ejaan Rumi Baharu 1972 yang diselaraskan dengan Indonesia.
2. Arah dan bentuk tulisan
Jawi ditulis dari kanan ke kiri dan kebanyakan hurufnya bersambung. Satu huruf boleh mempunyai sehingga empat bentuk bergantung pada kedudukannya dalam perkataan. Rumi ditulis dari kiri ke kanan dengan bentuk huruf yang tetap, dan mempunyai huruf besar dan kecil.
3. Sistem ejaan
Dalam Jawi, vokal biasanya ditandakan dengan huruf alif (ا), wau (و) dan ya (ي), dan tidak semua vokal ditulis. Contohnya, "Jawi" ditulis جاوي, "Melayu" ditulis ملايو dan "bahasa" ditulis بهاس. Pembaca Jawi membaca berdasarkan pola ejaan dan konteks. Rumi pula menulis setiap vokal secara eksplisit.
Ejaan Jawi moden di Malaysia berpandukan Pedoman Umum Ejaan Jawi Bahasa Melayu terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka, yang berakar daripada sistem ejaan Za‘ba.
4. Kedudukan rasmi
Seksyen 9 Akta Bahasa Kebangsaan menetapkan tulisan Rumi sebagai tulisan bahasa kebangsaan, tetapi tidak melarang penggunaan tulisan Melayu yang lebih dikenali sebagai tulisan Jawi. Hari ini Jawi masih digunakan dalam pendidikan Islam, urusan agama, papan tanda di beberapa negeri, wang kertas dan seni khat.
Lebih daripada sekadar huruf
Bagi Akademi Jawi Malaysia, perbezaan Jawi dan Rumi bukan sekadar soal abjad. Jawi membawa bersama istilah dan konsep ilmu Islam yang membentuk bahasa Melayu persuratan. Itulah sebabnya AJM menggunakan istilah "bahasa Jawi" untuk merujuk kepada tradisi itu. Baca lanjut dalam makalah Bahasa Jāwī dan Galurannya.
Mahu cuba menukar teks Rumi kepada Jawi? Gunakan REKA, aplikasi web percuma AJM.
Soalan lazim
Apakah perbezaan utama Jawi dan Rumi?
Jawi menggunakan huruf Arab yang disesuaikan dan ditulis dari kanan ke kiri, manakala Rumi menggunakan abjad Latin dan ditulis dari kiri ke kanan. Kedua-duanya digunakan untuk menulis bahasa Melayu.
Mana yang lebih dahulu, Jawi atau Rumi?
Jawi. Ia digunakan sekurang-kurangnya sejak abad ke-14, manakala Rumi meluas pada zaman penjajahan Inggeris.
Adakah tulisan Jawi masih sah di sisi undang-undang Malaysia?
Ya. Seksyen 9 Akta Bahasa Kebangsaan menetapkan Rumi sebagai tulisan rasmi tetapi tidak melarang penggunaan tulisan Jawi.
Tentang Akademi Jawi Malaysia
Akademi Jawi Malaysia (AJM) ialah penerbit, pencetak dan pusat ke‘ilmuan Jawi yang berpangkalan di Bandar Puteri Bangi, Kajang, Selangor. Bermula pada 2011 sebagai Klasika Media dan didaftarkan sebagai Akademi Jawi Malaysia Sdn. Bhd. pada 2016, AJM telah menerbitkan lebih 100 judul buku, kitab, peta dan majalah Jawi, di samping menawarkan khidmat penjawian, perumian, suntingan, reka bentuk dan cetakan buku, serta kuliah, bengkel dan kelas Jawi.
Alamat: 8, Jalan Puteri 2A/6, Bandar Puteri Bangi, 43000 Kajang, Selangor. Telefon: +603-8928 9899. WhatsApp: 019-439 8519. E-mel: ibu.pejabat@akademijawi.my.
Komen